Na kłodzkim rynku, przy placu Bolesława Chrobrego, stoi ponad czterometrowa kolumna z kamienia, zwieńczona figurką chłopa z workiem zboża. To replika dawnego pręgierza – miejsca, przy którym odczytywano wyroki i karano przestępców. Odbudowany w 2011 roku, przywraca pamięć o czasach, gdy sprawiedliwość wymierzano publicznie, a rynek był centrum nie tylko handlu, ale i prawa.

Oryginalny pręgierz zniknął z tego miejsca ponad dwieście lat temu, uznany za przeżytek. Dziś jego replika to jeden z charakterystycznych punktów starego miasta.

Historia pręgierza na kłodzkim rynku

Pierwszy pręgierz pojawił się w Kłodzku prawdopodobnie już w średniowieczu, gdy miasto otrzymało prawa niemieckie w drugiej połowie XIII wieku. Wraz z prawami miejskimi przyszło prawo do wymierzania sprawiedliwości – a pręgierz był jego widocznym symbolem. Nie zachowały się żadne źródła mówiące o wyglądzie tego najstarszego obiektu.

Ten, który zrekonstruowano współcześnie, powstał w latach 1551-1552. Stał we wschodniej części rynku, nieopodal studni miejskiej i wejścia do ratusza – w strategicznym miejscu, gdzie każdy mieszkaniec i przyjezdny mógł go zobaczyć. Przy pręgierzu odczytywano wyroki, karano skazanych, przypominano o konsekwencjach łamania prawa.

W 1793 roku pręgierz zlikwidowano. Czasy się zmieniały, system karny ewoluował, a publiczne piętnowanie przestępców uznano za nienowoczesne. Przez ponad dwa stulecia na rynku nie było po nim śladu.

Inicjatorem odbudowy pręgierza był franciszkanin ojciec Antoni Dudek, historyk związany z Kłodzkiem, który przekonał lokalną społeczność do przywrócenia tego elementu miejskiego krajobrazu.

Jak wygląda współczesna replika

Odbudowany pręgierz ma 460 centymetrów wysokości i wykonano go z radkowskiego piaskowca – tego samego materiału, z którego budowano wiele śląskich zabytków. Kamień ten ma charakterystyczną barwę i strukturę, która z czasem jeszcze bardziej się uwypukla.

Na szczycie kolumny siedzi figurka chłopa trzymającego worek ze zbożem, prawdopodobnie jęczmieniem. To nie przypadkowy element dekoracyjny – jęczmień był ważnym zbożem w ówczesnym Kłodzku, stolicy hrabstwa kłodzkiego, a jego obecność na pręgierzu mogła symbolizować dobrobyt miasta i rolniczą tradycję regionu. Niektórzy widzą w tym również nawiązanie do kar za oszustwa handlowe, szczególnie te związane z fałszowaniem wagi czy jakości zboża.

Replika została wykonana przez kamieniarzy Danutę i Krzysztofa Koconiów według projektu architektów Johanna Kościukiewicza i Nikolaya Delinescheva. Figurę chłopa wyrzeźbił profesor Marian Molenda. Całość powstała dzięki fundatorom – Anecie Leśniak i Ryszardowi Matyasikowi, którzy sfinansowali przedsięwzięcie.

Odsłonięcie i kontekst kulturowy

Pręgierz odsłonięto 31 maja 2011 roku, podczas Misterium Passionis – widowiska ulicznego odgrywanego na ulicach Kłodzka. To symboliczne połączenie – zarówno pręgierz, jak i misterium pasyjne odnoszą się do kary, sprawiedliwości i publicznego wymiaru tych wydarzeń.

Dziś pręgierz nie służy już karaniu, ale przypomina o dawnych obyczajach i funkcjonowaniu miasta w minionych stuleciach. Jest też dobrym punktem orientacyjnym na rynku i chętnie fotografowanym elementem starego miasta.

Kłodzko bywa nazywane „Małą Pragą” ze względu na bogactwo zabytków – pręgierz to jeden z elementów, które budują ten historyczny klimat.

Co warto zobaczyć w okolicy pręgierza

Pręgierz stoi na placu Bolesława Chrobrego, w sercu starego miasta. Wokół rozciąga się zabytkowa zabudowa rynku z kamienicami o różnych stylach architektonicznych. Kilka kroków dalej znajduje się ratusz – jeden z najważniejszych zabytków Kłodzka, z charakterystyczną wieżą widoczną z daleka.

Niedaleko stąd prowadzi ulica Wita Stwosza, a w pobliżu można znaleźć wiele innych atrakcji: gotycki most św. Jana z barokowymi figurami świętych, podziemną trasę turystyczną pod starym miastem czy imponującą Twierdzę Kłodzko górującą nad miastem.

Sam rynek to dobre miejsce na odpoczynek w jednej z kawiarni czy restauracji. Można tu spędzić chwilę, obserwując miejski ruch, i wyobrazić sobie, jak wyglądało to miejsce pięćset lat temu, gdy przy pręgierzu zbierali się mieszkańcy na odczytanie wyroku.

Dla kogo to miejsce

Pręgierz to przede wszystkim punkt na trasie zwiedzania Kłodzka. Sam w sobie nie zajmie wiele czasu – to wolno stojący monument, który można obejrzeć w kilka minut. Ale warto się przy nim zatrzymać, przeczytać tablicę informacyjną i zastanowić się nad historią, którą reprezentuje.

Dla rodzin z dziećmi pręgierz może być pretekstem do opowieści o dawnych czasach i systemie sprawiedliwości. Dzieci zazwyczaj są zafascynowane tym, jak bardzo różniło się życie w przeszłości. Miłośnicy historii docenią starania o odtworzenie tego elementu miejskiego krajobrazu i symboliczne znaczenie takiego gestu.

Fotografowie znajdą tu ciekawy motyw – szczególnie w kontekście otaczającej zabudowy rynku. Najlepsze zdjęcia wychodzą rano, gdy światło pada od wschodu, lub wieczorem, gdy pręgierz i kamienice są oświetlone.

Informacje praktyczne – jak zwiedzać

Pręgierz znajduje się na placu Bolesława Chrobrego w centrum Kłodzka, przy ulicy Wodnej. To obiekt dostępny bezpłatnie i bez ograniczeń czasowych – można go zobaczyć o każdej porze dnia i nocy, choć oczywiście najwygodniej w ciągu dnia.

Dojazd do centrum Kłodzka nie sprawia problemów. Jeśli ktoś przyjeżdża samochodem, w okolicy rynku są płatne parkingi – warto zostawić auto i zwiedzać pieszo, bo stare miasto jest niewielkie i najlepiej poznaje się je na spacerze. Z dworca kolejowego do rynku to około 15 minut marszu.

Sam pręgierz to element większej trasy po Kłodzku. Warto zarezerwować co najmniej pół dnia na zwiedzanie miasta – oprócz rynku i pręgierza można zobaczyć ratusz, most gotycki, podziemia (tam już są bilety i godziny otwarcia), a także wybrać się do Twierdzy Kłodzko, która wymaga osobnej wizyty i kilku godzin.

Najlepszy czas na wizytę to wiosna i lato, gdy można swobodnie spacerować po mieście i korzystać z ogródków gastronomicznych na rynku. Jesień też ma swój urok, szczególnie gdy kolorowe liście kontrastują z kamienną architekturą. Zimą bywa ślisko na starych brukowcach, ale miasto w śniegu ma swój klimat.

Przy pręgierzu znajduje się tablica informacyjna z podstawowymi informacjami o historii obiektu. Warto ją przeczytać, żeby lepiej zrozumieć kontekst i znaczenie tego miejsca w dawnym Kłodzku.