W Bystrzycy Kłodzkiej, przy Małym Rynku, mieści się jedno z niewielu tego typu miejsc na świecie – Muzeum Filumenistyczne. To placówka poświęcona zapałkom, zapalniczkom i historii niecenia ognia. Brzmi niszowo? Może trochę, ale gdy już się tam trafi, okazuje się że pół miliona etykiet zapałczanych i ponad tysiąc zapalniczek potrafi opowiedzieć fascynujące historie o kulturze, reklamie i codzienności minionych epok.

Muzeum działa od 1964 roku i powstało z inicjatywy lokalnych pasjonatów oraz pracowników bystrzyckiej fabryki zapałek. Tak, w Bystrzycy przez dziesięciolecia działały Bystrzyckie Zakłady Przemysłu Zapałczanego – zakład znany w całym kraju, który zatrudniał setki ludzi. Fabryka już nie istnieje, ale muzeum pielęgnuje pamięć o tej tradycji.

Co można zobaczyć w Muzeum Zapałek

Ekspozycja zaczyna się od historii ognia i sposobów jego rozpalania. Dzieci uwielbiają tę część – można tu zobaczyć krzesiwa, hubki, starożytne lampy oliwne i różne typy zapalniczek. Od lontowych, przez benzynowe, gazowe, aż po elektryczne i chemiczne.

Szczególnie interesujące są zapalniczki wykonane przez żołnierzy podczas wojen z łusek po pociskach. To prawdziwe dzieła rzemiosła wojennego – proste, funkcjonalne, czasem zdobione. Kolekcja zapalniczek to nie tylko technika, ale też metaloplastyka i design z różnych epok.

Serce muzeum stanowią jednak etykiety zapałczane. Setki tysięcy kolorowych kartoników, które kiedyś zdobiły pudełka zapałek z całego świata – z Polski, Chin, Japonii, Europy Zachodniej. Każda etykieta to miniaturowe dzieło grafiki użytkowej. Można na nich zobaczyć reklamy produktów, propagandę polityczną, motywy patriotyczne, pejzaże, portrety, sceny rodzajowe.

Filumenistyka to dziedzina kolekcjonerstwa poświęcona przedmiotom związanym z ogniem – głównie etykietom zapałczanym i zapalniczkom. Polscy filumeniści działają w ramach Polskiego Związku Filatelistów, choć hobby to powoli zanika z powodu zastąpienia etykiet nadrukami bezpośrednio na pudełkach.

W muzeum działa także Galeria „Zaczarowany świat zapałek”, która współpracuje z polskimi i europejskimi producentami zapałek. Promuje zabytki regionu umieszczane na współczesnych opakowaniach zapałczanych – ciekawe połączenie tradycji z teraźniejszością.

Dział regionalny i historia Bystrzycy Kłodzkiej

Muzeum to nie tylko zapałki. Działa tu również dział regionalny gromadzący stare książki, widokówki, ryciny i fotografie związane z historią miasta i okolicy. Można tu prześledzić przemiany Bystrzycy na przestrzeni wieków.

Szczególnie ciekawa jest wystawa fotografii przedstawiająca Bystrzyckie Zakłady Przemysłu Zapałczanego i ich pracowników z lat 60. i 70. XX wieku. To hołd dla miejsca, które miało dla miasta znaczenie miastotwórcze – fabryka dawała zatrudnienie tysiącom osób i kształtowała lokalną społeczność przez dekady.

Siedziba muzeum – zabytkowe wnętrza przy Małym Rynku

Muzeum zajmuje pomieszczenia w dwóch klasycystycznych budynkach z XIX wieku – dawnym kościele ewangelickim oraz budynku ratusza i szkoły parafialnej. Surowe, historyczne mury tworzą ciekawy kontrast z tysiącami kolorowych, miniaturowych eksponatów rozłożonych w gablotach.

Wnętrza zostały niedawno pięknie odnowione. Spacer po tych salach to podwójna przyjemność – zarówno dla miłośników architektury, jak i tych zainteresowanych samymi zbiorami.

Dla kogo jest Muzeum Filumenistyczne

Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że to miejsce dla wąskiego grona pasjonatów. W praktyce sprawdza się całkiem nieźle jako rodzinna atrakcja. Dzieci fascynują się historią ognia i zapalniczkami, szczególnie tymi wykonanymi z pocisków czy w nietypowych kształtach. Dorośli doceniają aspekt historyczny i artystyczny – etykiety zapałczane to przecież kawałek historii reklamy, grafiki i propagandy.

Muzeum prowadzi też projekt edukacyjny „Latające Muzeum” dla szkół z regionu Śnieżnika. Pracownicy przyjeżdżają do uczniów z eksponatami i prowadzą warsztaty o technikach niecenia ognia oraz historii sztuki ziemi kłodzkiej. Zajęcia są bezpłatne.

W sklepiku muzealnym można kupić zapałki w ozdobnych opakowaniach – to naprawdę oryginalna pamiątka z Bystrzycy Kłodzkiej, dużo ciekawsza niż standardowy magnes na lodówkę.

Wydawnictwa i działalność naukowa

Muzeum nie ogranicza się do gromadzenia zbiorów. Od 2001 roku wydaje rocznik „Zeszyty Muzeum Filumenistycznego” z artykułami o tematyce filumenistycznej i historii regionu. Od 2005 roku ukazuje się także „Osobliwości Ziemi Kłodzkiej” – publikacja popularyzująca zabytki okolicy.

To ważne, bo pokazuje że placówka traktuje swoją misję poważnie i aktywnie uczestniczy w dokumentowaniu dziedzictwa kulturowego regionu.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia, ceny biletów, dojazd

Godziny otwarcia: Muzeum jest czynne od wtorku do soboty w godzinach 8:00-16:00. W lipcu i sierpniu godziny są wydłużone – 9:00-17:00. W niedziele muzeum otwiera się o 10:00.

Adres: Mały Rynek 1, 57-500 Bystrzyca Kłodzka
Telefon: 74 811 06 37
Email: [email protected]
Strona internetowa: www.muzeum-filumenistyczne.pl

Jak dojechać: Bystrzyca Kłodzka leży około 15-20 minut jazdy samochodem od Kłodzka. Jeśli ktoś podróżuje komunikacją publiczną, stacja kolejowa „Bystrzyca Kłodzka Miasto” znajduje się w odległości około 10 minut spacerem od muzeum. Z Wrocławia dojazd zajmuje około 1,5 godziny, z Polanicy-Zdroju czy Lądka-Zdroju jeszcze krócej.

Ile czasu przeznaczyć: Spokojne zwiedzanie zajmuje około godziny, może półtorej jeśli ktoś naprawdę zagłębia się w szczegóły. To dobry punkt na trasie zwiedzania Kotliny Kłodzkiej – można połączyć wizytę z wizytą w Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju, Kopalni Uranu w Kletnie czy spacerze po samej Bystrzycy, która ma ładny rynek i kilka ciekawych zabytków.

W zbiorach muzeum znajduje się ciekawostka – rzeźby wykonane z jednej zapałki, wyrzeźbione wyłącznie zębami i paznokciami, bez użycia kleju. To przykład niezwykłej cierpliwości i precyzji.

Muzeum Filumenistyczne w Bystrzycy Kłodzkiej to miejsce, które zaskoczy każdego kto da mu szansę. Nie jest to typowa atrakcja turystyczna z pierwszych stron przewodników, ale właśnie w tym tkwi jej urok. Pokazuje że nawet tak prozaiczne przedmioty jak zapałki potrafią opowiedzieć fascynujące historie o ludziach, czasach i kulturze.