W niewielkiej dzielnicy Czermna, niespełna kilometr od centrum Kudowy-Zdroju, stoi mała barokowa kaplica, której wnętrze pokryte jest ludzkimi czaszkami i kośćmi. To jeden z zaledwie trzech takich obiektów w Europie i jedyny w Polsce – miejsce, które łączy w sobie funkcję grobowca, memento mori i niezwykłego dzieła sakralnej architektury.

Nie jest to atrakcja dla każdego. Atmosfera dusznego, niewielkiego wnętrza wypełnionego szczątkami kilkudziesięciu tysięcy ludzi działa mocno i zostaje w pamięci na długo.

Historia powstania Kaplicy Czaszek w Czermnej

Wszystko zaczęło się w 1776 roku, gdy miejscowy proboszcz – ksiądz Wacław Tomaszek, Czech z pochodzenia – natknął się na ludzkie czaszki i kości podczas prac ziemnych przy kościele św. Bartłomieja. Razem z grabarzem i kościelnym zaczęli wykopywać szczątki, nie spodziewając się, że natrafią na ich ogromną ilość.

Były to pozostałości po wojnach, które przetoczyły się przez Ziemię Kłodzką – wojnie trzydziestoletniej (1618-1648), wojnach śląskich i wojnie siedmioletniej (1756-1763). Do tego doszły ofiary epidemii cholery, która dziesiątkowała okoliczne wioski w XVII i XVIII wieku. Ciała grzebano szybko, płytko, gdzie się dało.

Ksiądz Tomaszek, zafascynowany ideą memento mori – przypomnienia o przemijaniu i śmierci – postanowił stworzyć miejsce pamięci. Budowa kaplicy trwała od 1776 do 1784 roku, ale prace nad jej wyposażeniem ciągnęły się aż do 1804 roku. Szczątków z terenu lokalnego cmentarza nie wystarczyło, więc zbierano je z całego regionu – z okolic Kudowy, Dusznik i Polanicy. Zajęło to około dwudziestu lat.

Ksiądz Tomaszek był tak oddany swojemu dziełu, że zgodnie z jego wolą, po śmierci jego własne kości również trafiły do kaplicy. Spoczywają tam do dziś.

Co zobaczysz w środku – opis wnętrza

Kaplica to niewielki budynek na planie kwadratu, usytuowany między kościołem a dzwonnicą. Z zewnątrz wygląda skromnie, niczym się nie wyróżnia. Prawdziwe wrażenie robi dopiero wnętrze.

Ściany i sklepienie pokryte są około trzema tysiącami czaszek i kości, ciasno ułożonych i bielonych. Na głównej ścianie wisi barokowy krucyfiks, u jego stóp leżą czaszki o szczególnie ciekawych kształtach – niektóre z widocznymi śladami ran czy deformacji. Pod podłogą, w krypcie, spoczywa kolejne 20-30 tysięcy szczątków, ułożonych warstwowo na wysokość około dwóch metrów.

Wnętrze jest małe, duszne, a atmosfera – gęsta. Zwiedzanie odbywa się w małych grupach, co potęguje wrażenie kameralności i powagi tego miejsca. Nie można robić zdjęć ani filmować. Nie wolno też dotykać kości, choć wytarte fragmenty na niektórych czaszakach świadczą o tym, że nie wszyscy potrafią uszanować ten zakaz.

Dla kogo jest Kaplica Czaszek

To miejsce zdecydowanie nie dla małych dzieci. Widok tysiąca czaszek na ścianach potrafi być przytłaczający nawet dla dorosłych. Kaplica przyciąga głównie miłośników historii, osób zainteresowanych nietypowymi zabytkami oraz tych, którzy szukają miejsc z mocną, autentyczną atmosferą.

Warto mieć świadomość, że to przede wszystkim grobowiec – miejsce spoczynku ofiar wojen i epidemii. Wymaga odpowiedniego zachowania i stosownego stroju. Nie jest to „dom strachów” ani rozrywka – to miejsce pamięci i refleksji.

Raz w roku, w nocy z 14 na 15 sierpnia, o północy w kaplicy odprawiana jest msza święta za tych, którzy w niej spoczywają oraz za wszystkich zmarłych wskutek długich chorób i nieszczęśliwych wypadków.

Praktyczne informacje – godziny otwarcia i ceny biletów

Kaplica Czaszek jest otwarta dla zwiedzających od wtorku do niedzieli. W poniedziałki oraz 1 i 2 listopada pozostaje zamknięta.

Godziny otwarcia:

• Październik: 10:00-17:00 (ostatnie wejście o 16:45)
• Listopad-kwiecień: 10:00-16:00 (ostatnie wejście o 15:45)
• Maj-wrzesień: godziny mogą się różnić, warto sprawdzić aktualne informacje przed wizytą

Zwiedzanie odbywa się w małych grupach, więc w sezonie wakacyjnym i weekendy można spodziewać się kolejek. Warto zaplanować nieco więcej czasu na oczekiwanie.

Ceny biletów: Aktualne ceny wstępu najlepiej sprawdzić na stronie parafii pw. św. Bartłomieja Apostoła w Czermnej lub bezpośrednio na miejscu. Bilety są dostępne w kasie przy wejściu do kaplicy.

Jak dojechać do Kaplicy Czaszek

Kaplica znajduje się w Czermnej, dzielnicy Kudowy-Zdroju, około kilometra na północ od centrum miasta, w dolinie rzeki Czermnicy.

Samochodem: Z centrum Kudowy należy wjechać na ulicę Jana Pawła II i jechać wzdłuż parku zdrojowego. Za skrzyżowaniem skręcić w ulicę Tadeusza Kościuszki, która doprowadzi bezpośrednio pod parafię św. Bartłomieja Apostoła. Przy parafii znajduje się bezpłatny parking, na którym zazwyczaj jest kilka wolnych miejsc.

Pieszo: Z centrum Kudowy, z terenu parku zdrojowego, można dojść na piechotę ulicą Stanisława Moniuszki. Spacer zajmuje około 15 minut i prowadzi przez ładne tereny.

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie

Samo zwiedzanie wnętrza kaplicy trwa krótko – około 10-15 minut. To niewielkie pomieszczenie, które można obejrzeć dość szybko. Jednak warto doliczyć czas na ewentualne oczekiwanie w kolejce (szczególnie w sezonie) oraz spacer do i z centrum Kudowy, jeśli wybiera się trasę pieszą.

Łącznie warto zarezerwować godzinę, może półtorej, jeśli planuje się spokojne dotarcie na miejsce i chwilę na refleksję po wyjściu z kaplicy. Niektórzy łączą wizytę w kaplicy ze spacerem po pobliskim Parku Zdrojowym, co wydłuża wycieczkę do 2-3 godzin.

Kaplica Czaszek w Czermnej to jedyny tego typu obiekt w Polsce. W całej Europie istnieją tylko trzy podobne miejsca – pozostałe dwa znajdują się w Czechach i Portugalii.

Co jeszcze warto wiedzieć przed wizytą

W kaplicy obowiązuje bezwzględny zakaz fotografowania i filmowania. Nie ma wyjątków od tej reguły. Zdjęcia dostępne w internecie pochodzą z oficjalnych materiałów promocyjnych miasta lub parafii.

Ze względu na charakter miejsca obowiązuje odpowiedni dress code – nie wchodzi się w strojach plażowych, krótkich spodenkach czy odkrytych ramionach. To wciąż miejsce kultu religijnego i pamięci.

Wnętrze jest małe i może być duszne, szczególnie latem. Osoby źle znoszące zamknięte przestrzenie powinny to wziąć pod uwagę. Temperatura w środku jest zazwyczaj niższa niż na zewnątrz, nawet w upalne dni.

Kaplica znajduje się na terenie parafii pw. św. Bartłomieja Apostoła, więc podczas zwiedzania można też zajrzeć do samego kościoła oraz obejrzeć stojącą obok barokową dzwonnicę.